Pracownia Konserwacji Tkanin » ORNAT O NR. INW. KKK tk/238

Ornat o nr inw. KKK tk/238 przed konserwacją
Przedmiotem konserwacji jest ornat o numerze inwentarza KKK tk/238, zmontowany z zestawionych wtórnie dwóch aksamitnych tkanin brokatowych, broszowanych metalowym wątkiem ozdobnym. Tkaninę z boków ornatu datuje się na drugą połowę XV wieku, z kolumn zaś i ramion na drugą połowę XVI stulecia. Wymiary: Tył ornatu o wysokości 116,5 cm i szerokości 66 cm. Przód o wysokości 104 cm i szerokości 61 cm.

Materię wykorzystaną do dekoracji boków ornatu określa się jako niebieski, jedwabny aksamit strzyżony wykonany splotem okrywowym osnowowym. Na niebieskim tle w otwartym układzie sieciowym, przedstawiono pojedyncze motywy granatu. Unikalna forma wzoru tkaniny i brak materiału porównawczego stanowiły barierę w analizie czasu powstania tkaniny.* Przedstawiona forma kompozycji wzoru wydaje się być założeniem przejściowym pomiędzy układem typowym dla pierwszej połowy piętnastego wieku, a wzornictwem charakterystycznym dla końca tego stulecia.

Rys. Rekonstrukcja raportu wzoru.
Z lewej tkanina z boków ornatu. Z prawej tkanina z kolumny ornatu
Na kolumnę i wewnętrzną część ramion ornatu wykorzystano granatowo – fioletowy brokat aksamitny. Charakter kompozycji opartej na zdwojonym układzie sieciowym z jednej strony nawiązuje do weneckich rozwiązań z drugiej połowy i końca piętnastego wieku, z drugiej zaś stanowi przykład wzornictwa, z drugiej połowy szesnastego stulecia, naznaczonego wpływami hiszpańskimi.

Najszerszy zakres zniszczeń w postaci wytartej osnowy runowej obejmuje partie ramion w przedniej i tylnej części ornatu. Przetarciom i spękaniom uległa także osnowa wiążąca przytrzymująca metalowe nici broszowanego wątku w układzie skośnym. Efektem tego stanu były luźno wiszące, splątane nici z metalowym oplotem. Miejscowo można zauważyć także naruszenie zasadniczej struktury splotowej, całkowite ubytki oraz dawne reparacje.

Nadrzędnym celem prac była konserwacja prewencyjna, zabezpieczenie tkaniny przed ewentualnymi dalszymi zniszczeniami. Drugim istotnym założeniem było umożliwienie ekspozycji obiektu. Stąd też metoda konserwacji wybrana jako forma realizacji powyższych założeń miała na celu tak zadbanie o stronę techniczno - konserwatorską, jak i o formę estetyczną ukazującą odbiorcy najlepsze, właściwe dla danego rodzaju tkaniny walory artystyczno - estetyczne.

Właściwy etap konserwacji poprzedzony został opracowaniem wstępnej dokumentacji konserwatorskiej w tym fotograficznej i rysunkowej. Wykonano mapę zniszczeń z zaznaczonym stanem zachowania tkanin z przodu i tyłu ornatu. Podczas wstępnych prac demontażowych wykonano rysunkową rekonstrukcję wzoru tkanin z kolumn i boków ornatu, jak również schemat rysunkowego odtworzenia splotu tkanin. Na tym etapie prac pobrano materiał do badań mikrobiologicznych i fizyko-chemicznych. Wyniki badań przedstawiono w dokumentacji .

Po przeprowadzeniu prac demontażowych usunięto ślady dawnych reparacji deformujących metalowe wątki. Po wykonaniu prób stabilności barwników obiekt został odczyszczony na mokro w wodzie demineralizowanej z roztworem niejonowego środka piorącego.

A. Fragment tkaniny z boków ornatu przed konserwacją B. Fragment w trakcie konserwacji C. Fragment w trakcie konserwacji D. Fragment po konserwacji Techniki zaproponowane do prac konserwatorskich wybrane zostały w oparciu o zasadę odwracalności zabiegów naprawczych. Tkanina dekoracyjna zdublowana została punktowo z podkładem Zabiegiem konserwatorskim wykorzystanym w partii zniszczeń, gdzie naruszona została struktura wiążąca tkaniny była technika kładzionej nici. Metalowe wątki broszowane w obrębie wzoru przytrzymano punktowo rekonstruując pierwotny sposób łączenia nici ozdobnych ze strukturą tkaniny w splocie skośnym.

Ornat o nr inw. KKK tk/238 po konserwacji.
Końcowym etapem prac była konserwacja podszewki i galonów z ornatu. Następnie zmontowano ornat do formy pierwotnej i opracowano dokumentację fotograficzną, opisową i rysunkową.

* W ślad za sugestiami kierownika pracowni art. plast. konserwatora - rzeczoznawcy Barbary Kalfas zgłębiono założenia i podstawy hipotezy o datowaniu tkaniny z boków niebieskiego ornatu nr inw. KKK tk/238 na piętnasty wiek. Lektura materiału porównawczego z zakresu historii włoskiej tkaniny zabytkowej, jak również konsultacje ze specjalistami z Museo del Tessuto w Prato, Museo Poldi Pezzoli w Mediolanie, Palazzo Mocenigo w Wenecji, Prof. Dorettą Davanzo Poli, oraz Victoria and Albert Museum uściśliły wstępne przypuszczenia dotyczące okresu powstania tkaniny na druga połowę piętnastego wieku