Katedra na Wawelu pełni szczególną rolę w historii Państwa Polskiego ze względu na fakt, iż przez czterysta lat była kościołem polskich królów. Począwszy od Władysława Łokietka w Katedrze na Wawelu koronowali się wszyscy polscy królowie, z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego. Datą przełomową była odprawiona 20 stycznia 1320 roku uroczystość koronacji Władysława Łokietka, który zjednoczył rozbite ziemie polskie. Odtąd przed ołtarzem głównym Katedry Wawelskiej dokonywały się najważniejsze ceremonie państwowe: koronacje, śluby, chrzty i pogrzeby królewskie.

Król Władysław Łokietek

Rezydujący na Wawelu monarchowie uczestniczyli w mszach i nabożeństwach w Katedrze Wawelskiej, która była połączona z Zamkiem Królewskim specjalnym przejściem, dostępnym jedynie królowi i jego rodzinie. Po prawej stronie ołtarza stał niegdyś tron królewski, jednak od czasu utracenia przez Polskę suwerenności przeniesiono tu siedemnastowieczny tron biskupów krakowskich. Ponad nim znajduje się baldachim, który zawieszono z okazji koronacji Augusta III Sasa w 1734 roku.

Król Kazimierz WielkiTrzeba również pamiętać, że Katedra Wawelska, to miejsce pochówku polskich monarchów. Początkowo królów chowano w komorach grobowych znajdujących się pod posadzką. Pierwszym, który spoczął na Wawelu był król Władysław Łokietek. Począwszy od króla Kazimierza Jagiellończyka ustalił się zwyczaj grzebania królów w osobnych kaplicach dobudowanych do Katedry. Jako pierwsza powstała Kaplica Świętokrzyska bogato zdobiona dekoracją malarską przez malarzy ruskich, ze wspaniałym nagrobkiem króla Kazimierza Jagiellończyka wyrzeźbionym przez Wita Stwosza, uznawanym za arcydzieło sztuki późnogotyckiej. Wyjątkowym nagrobkiem jest nagrobek króla Jana Olbrachta w niezwykłej renesansowej oprawie architektonicznej w formie antycznego łuku triumfalnego zaprojektowanej przez Franciszka Florentczyka, który wystawiła królowi jego matka – królowa Elżbieta Rakuszanka.

Wśród licznych kaplic Katedry Wawelskiej na szczególną uwagę zasługuje kaplica ufundowana przez króla Zygmunta I Starego zwana Zygmuntowską. Zaprojektowana przez włoskiego mistrza Bartolomeo Berrecci i wykonana w latach 1519-1533 przez rzeźbiarzy włoskich stanowi perłę renesansu Europy Środkowej. Jednak sam Król Zygmunt I Stary oraz jego następcy wraz z członkami królewskich rodzin są pochowani w podziemnych kryptach katedralnych. Większość znajdujących się tam trumien i sarkofagów królewskich to prawdziwe arcydzieła sztuki odlewniczej takie jak sarkofagi Zygmunta Augusta, Stefana Batorego i Zygmunta III oraz złocone miedziane trumny Władysława IV oraz jego żony Cecylii Renaty.

Król Władysław JagiełłoKról Władysław WarneńczykKról Kazimierz JagiellończykKról Jan Olbracht

Ostatnie nagrobki królewskie – króla Michała Korbuta Wiśniowieckiego i Jana II Sobieskiego wzniesiono w połowie XVIII wieku z fundacji Księcia Michała Kazimierza Radziwiłła.

Galeria nagrobków królewskich w Katedrze na Wawelu:

Nagrobek króla Władysława Łokietka Król Władysław Łokietek - fragment nagrobka Nagrobek króla Kazimierza Wielkiego Król Kazimierz Wielki- fragment nagrobka Nagrobek króla Władysława Jagiełły Król Władysław Jagiełło - fragment nagrobka Nagrobek króla Kazimierza Jagiellończyka Król Kazimierz Jagiellończyk - fragment nagrobka Nagrobek króla Jana Olbrachta Król Jan Olbracht - fragment nagrobka Nagrobek króla Władysława Warneńczyka Król Władysław Warneńczyk - fragment nagrobka